Với người Việt ta, tranh khắc gỗ là một kiểu thức nghệ thuật quen thuộc bởi đã nhiều thế kỷ nay dòng tranh Đông Hồ và Hàng Trống khắc gỗ và in tranh lên giấy. Với các nơi khác cũng vậy, hầu như nước nào cũng có tranh khắc gỗ từ thời trung đại, nếu không phải là nghệ thuật dân gian thì ít nhất cũng là khắc ván in kinh của các tôn giáo từ thời chưa có máy in. Có vẻ phổ cập như vậy nhưng điểm qua các nền đồ họa của nhiều nước thì lại rất hiếm tác giả vươn lên tầm thế giới.
Dường như chỉ có người Nhật làm được điều này, ngay từ đầu thế kỷ XIX, với bộ ba họa sỹ lừng danh: Hokusai, Utamaro, Hiroshighe. Với giới họa sỹ đồ họa trên toàn thế giới hiện nay, có ai mà lại không biết tới bức tranh Cơn sóng thần (The Great Wave) với tên gốc Kanagawa oki namiura (Under a Wave of Kanagawa)? Có lẽ đó đúng là bức tranh khắc gỗ ở đỉnh cao nhất của nghệ thuật đồ họa tạo hình ! Bức tranh này rút từ bộ tranh 36 cảnh núi Phú Sĩ lừng danh của họa sỹ Hokusai (1760-1849). Tranh đã hình tượng hóa thành công ngọn sóng thần đồ sộ đang cuộn trào, xòe ra muôn ngàn móng vuốt sắp đổ vồ xuống, nhấn chìm mọi thuyền bè… Ấy thế mà dưới chân sóng ta lại thấy các thủy thủ Nhật đang cúi rạp, kiên cường chèo lái thuyền của họ, mỏng manh như chiếc lá…
Bức tranh hiện đã trở thành một trong các biểu tượng của nước Nhật. Tác giả của tranh là họa sỹ Hokusai xứng đáng ngự trị trên đỉnh cao của đồ họa tạo hình thế giới! Từng có thời tranh khắc gỗ Nhật trở thành nguồn cảm hứng bất tận cho các họa sỹ Ấn tượng và Hậu Ấn tượng Pháp. Chủ soái của trường phái Ấn tượng Pháp, họa sỹ Monet từng dán kín cả một bức tường toàn tranh khắc gỗ Nhật trong phòng ăn! (hiện vẫn giữ nguyên tại xưởng họa – Bảo tàng Monet tại Giverny, Pháp).
Theo Đ.H
